1. Mãng cầu Bà Đen là gì? Đặc điểm nhận diện thương hiệu OCOP 4 sao

Mãng cầu Bà Đen đã khẳng định vị trí vững chắc khi được công nhận là sản phẩm OCOP 4 sao vào năm 2021. Được Cục Sở hữu Trí tuệ trao giấy chứng nhận đăng ký chỉ dẫn địa lý số 00027 vào ngày 10/8/2011, loại quả này hiện chiếm trên 40% thị phần mãng cầu trong nước. Sức hấp dẫn của mãng cầu Bà Đen không chỉ nằm ở vị ngọt tự nhiên mà còn ở quy trình trồng trọt đảm bảo an toàn theo tiêu chuẩn VietGAP.

1.1. Nguồn gốc và vùng phân bố của mãng cầu Bà Đen

Khu vực quanh núi Bà Đen sở hữu điều kiện tự nhiên đặc biệt, tạo nên chất lượng vượt trội của mãng cầu Bà Đen. Khí hậu mát mẻ quanh năm, ban ngày có nhiều nắng nhưng không quá gay gắt, ban đêm kéo dài nhiệt độ thấp giúp cây ra hoa thuận lợi. Đất bazan màu mỡ kết hợp với nguồn nước ngầm dồi dào từ núi lửa cổ tạo điều kiện lý tưởng cho mãng cầu phát triển. Ngay cả khi cùng giống cây được trồng ở nơi khác, chất lượng trái vẫn khó sánh bằng mãng cầu Bà Đen.

Các khu vực trồng chủ yếu tập trung tại các xã ven chân núi Bà Đen và vùng phụ cận Tây Ninh, với tổng diện tích khoảng 5.100 ha. Đây là vùng chuyên canh lớn nhất cả nước, mỗi năm cung ứng ra thị trường từ 35.000-40.000 tấn.

Mãng cầu Bà Đen nổi tiếng thơm ngon.

1.2. Đặc điểm hình thái, chất lượng trái, giá trị dinh dưỡng

Trái mãng cầu Bà Đen có hình dáng tròn, dạng trái tim, đường kính trung bình từ 7 đến 8 cm, trọng lượng khoảng 179.6 g. Vỏ ngoài có nhiều múi, các núm tròn hoặc hơi phẳng, giữa các núm có khe rõ ràng. Khi còn xanh, vỏ mang màu xanh lục, khi chín sẽ chuyển sang xanh sáng pha vàng, rãnh trắng nở đặc trưng. Đặc biệt, mãng cầu Bà Đen cho hai mùa trái trong năm, phần thịt dẻo hơn các loại mãng cầu khác, hạt nhỏ, vị ngọt đậm và hương thơm nhẹ như mùi hoa hồng.

Về giá trị dinh dưỡng, mãng cầu Bà Đen có hàm lượng protein, lượng đường tổng và năng lượng cao hơn so với nhiều loại mãng cầu khác. Độ pH trung tính của quả còn giúp quá trình bảo quản cũng như chế biến các sản phẩm từ mãng cầu trở nên thuận lợi hơn.

2. Vùng trồng mãng cầu Bà Đen – Xu hướng phát triển bền vững

Tây Ninh là địa phương tự hào sở hữu những vườn mãng cầu Bà Đen rộng lớn nhất cả nước. Các vùng trồng chủ yếu nằm ven chân núi Bà Đen cùng những khu vực lân cận, nơi bà con đã liên kết sản xuất thông qua các tổ hợp tác và hợp tác xã. Việc áp dụng tiêu chuẩn VietGAP không chỉ giúp bảo đảm chất lượng sản phẩm mà còn hướng tới mục tiêu phát triển lâu dài. Hiện đã có hơn 200 ha được liên kết sản xuất và tiêu thụ qua Hợp tác xã (HTX) Mãng cầu Thạnh Tân cùng Công ty cổ phần Natani.

2.1. Bản đồ các xã trồng mãng cầu lớn nhất Tây Ninh

Xã Thạnh Tân thuộc thành phố Tây Ninh là vùng trồng chủ lực nằm ven chân núi Bà Đen, nơi HTX Mãng cầu Thạnh Tân đi đầu trong việc áp dụng tiêu chuẩn VietGAP cho khoảng 100 ha. Xã Tân Bình, cùng thuộc thành phố Tây Ninh, cũng là địa bàn chuyên canh lớn, nằm trong vùng nguyên liệu quan trọng cho sản phẩm VietGAP.

Tại huyện Dương Minh Châu, xã Phan tham gia vào vùng liên kết 100 ha VietGAP. Xã Tân Hưng, huyện Tân Châu nổi bật với mô hình VietGAP đầu tiên ở ấp Tân Hợi. Xã Tân Hòa cũng được nhiều người biết tới nhờ những vườn mãng cầu Bà Đen nổi tiếng cùng HTX Nông nghiệp Tân Hòa đang áp dụng thành công tiêu chuẩn VietGAP. Tổng sản lượng hàng năm từ các vùng này đạt 35.000-40.000 tấn, trên diện tích 5.100 ha canh tác.

Những trái mãng cầu sai trĩu quả.

2.2. Các hợp tác xã & mô hình tiêu biểu: Minh Trung, Thạnh Tân, sản xuất VietGAP, hữu cơ

HTX Mãng cầu Thạnh Tân là đơn vị tiên phong liên kết với Công ty cổ phần Natani trên diện tích hơn 200 ha, đưa sản phẩm mãng cầu Bà Đen sạch đến người tiêu dùng. Đây cũng là một trong chín sản phẩm trọng điểm của tỉnh được chú trọng phát triển. HTX Nông nghiệp Tân Hòa tập trung sản xuất mãng cầu theo tiêu chuẩn VietGAP, khẳng định chất lượng an toàn cho sản phẩm.

Ông Huỳnh Biển Chiêu ở xã Thạnh Tân là người đầu tiên xây dựng mô hình VietGAP tại Việt Nam, được chứng nhận vào tháng 8/2012. Với diện tích 5 ha, mô hình này cho năng suất 9-10 tấn/ha, trái lớn, đẹp và bảo quản được lâu. Ông Huỳnh Văn Chiêu tại ấp Tân Hợi, xã Tân Hưng, huyện Tân Châu cũng đạt chứng nhận VietGAP vào ngày 29/8 với sản phẩm không tồn dư thuốc bảo vệ thực vật.

Tỉnh Tây Ninh hỗ trợ hoàn toàn chi phí đào tạo và cấp chứng nhận, mỗi hộ nhận được hỗ trợ trị giá 80 triệu đồng cho đào tạo, 30% kinh phí mua bao trái sinh học, tương đương 6 triệu đồng/ha. Việc hướng dẫn sử dụng thuốc bảo vệ thực vật đúng liều lượng đã giúp 54 ha đạt tiêu chuẩn chỉ sau 1 năm, đồng thời tiết kiệm 20% chi phí sản xuất.

3. Tiêu chuẩn VietGAP, quy trình chăm sóc và thu hoạch mãng cầu Bà Đen

Sau khi được cấp chỉ dẫn địa lý từ năm 2011, tỉnh Tây Ninh đã triển khai xây dựng mô hình sản xuất theo VietGAP cho mãng cầu Bà Đen. Sở Khoa học và Công nghệ phối hợp cùng Trung tâm Nghiên cứu cây ăn quả miền Đông Nam Bộ thực hiện dự án, mang về chứng nhận đầu tiên vào năm 2012. Việc mở rộng mô hình này giúp đảm bảo an toàn thực phẩm, đồng thời đáp ứng những yêu cầu ngày càng cao từ thị trường xuất khẩu.

3.1. Tiêu chí VietGAP, công nghệ áp dụng trong trồng mãng cầu Bà Đen

Tiêu chuẩn VietGAP đối với mãng cầu Bà Đen nhấn mạnh về sản xuất an toàn, không tồn dư thuốc bảo vệ thực vật và bảo vệ môi trường. Người trồng sử dụng bao trái sinh học để phòng ngừa ruồi vàng, kết hợp bón phân hữu cơ và thực hiện đúng quy trình sử dụng thuốc bảo vệ thực vật theo liều lượng, chủng loại quy định. Công tác kiểm soát sâu bệnh được chú trọng ở từng giai đoạn phát triển của cây.

Việc áp dụng VietGAP đã mang lại hiệu quả rõ rệt khi năng suất tăng lên 9-10 tấn/ha, trái lớn, đẹp và thời gian bảo quản kéo dài hơn. Đến nay đã có 54 ha đạt tiêu chuẩn VietGAP, tiết kiệm 20% chi phí thuốc bảo vệ thực vật so với cách làm truyền thống.

Sở hữu tiêu chuẩn VietGAP.

3.2. Quy trình chăm sóc, thu hoạch và kiểm soát chất lượng đặc sản xuất khẩu

Nhờ đặc điểm khí hậu của vùng núi Bà Đen, mãng cầu Bà Đen cho hai mùa thu hoạch mỗi năm. Quy trình chăm sóc tuân thủ nghiêm ngặt tiêu chuẩn VietGAP, đảm bảo kiểm soát chặt chẽ chất lượng từ khâu trồng trọt đến khi hái trái. Khi trái chín, có thể nhận biết bằng màu xanh sáng pha vàng cùng rãnh trắng nở lớn.

Tất cả các quả được lựa chọn kỹ càng, chỉ những trái đạt chất lượng mới được chọn xuất khẩu. Hệ thống giám sát an toàn thực phẩm vận hành liên tục, sản phẩm phải có giấy chứng nhận an toàn trước khi được đưa ra thị trường. Mãng cầu Bà Đen sau khi thu hoạch có thể bảo quản lâu, đáp ứng yêu cầu của cả khách hàng trong nước và quốc tế.

4. Khám phá những đặc sản khác vùng đất Tây Ninh

4.1. Bánh canh

Bánh canh Trảng Bàng là món đặc sản mà du khách nên trải nghiệm khi đến Tây Ninh. Thực khách có thể thưởng thức món ăn này tại nhà hàng Sol Kitchen trên đỉnh núi Bà Đen, vừa cảm nhận hương vị thơm ngon vừa ngắm nhìn khung cảnh núi rừng. Sự kết hợp giữa ẩm thực và khung cảnh thiên nhiên mang đến trải nghiệm đáng nhớ cho mỗi chuyến đi.

Bánh canh Trảng Bàng thơm ngon.

4.2. Bánh tráng phơi sương

Bánh tráng phơi sương Tây Ninh giữ gìn hương vị truyền thống qua từng lớp bánh. Độ giòn tự nhiên của bánh đến từ quy trình làm thủ công. Món này thường được ăn kèm với nhiều đặc sản khác trong vùng, góp phần tạo nên bữa ăn đậm nét văn hóa miền Tây Nam Bộ.

Bánh tráng phơi sương nổi tiếng.

4.3. Bò tơ

Bò tơ Tây Ninh được nuôi thả trên những đồng cỏ xanh, giúp thịt giữ được vị mềm, ngon tự nhiên. Đây là một trong những đặc sản giá trị cao của vùng, được nhiều người yêu thích nhờ hương vị thơm ngọt và giá trị dinh dưỡng dồi dào.

Món bò tơ trứ danh của vùng đất Tây Ninh. (Nguồn: Sưu tầm)

Mãng cầu Bà Đen với vị ngọt đậm, thịt dai thơm, hai vụ thu hoạch mỗi năm cùng chứng nhận VietGAP và OCOP 4 sao xứng đáng là niềm tự hào của Tây Ninh. Hãy đến trực tiếp các vườn mãng cầu Bà Đen để cảm nhận hương vị tuyệt vời và chia sẻ những trải nghiệm đáng nhớ về đặc sản trứ danh này.